Krystyna Pawłowicz odeszła w stan spoczynku, nie jest już sędzią Trybunału Konstytucyjnego. Wniosek w tej sprawie, powołując się na stan zdrowia, złożyła już w czerwcu, wtedy też media informowały o orzeczeniu ZUS, stwierdzającym, że sędzia nie jest w stanie wykonywać obowiązków.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Pawłowicz odchodzi jako symbol zawłaszczania Trybunału Konstytucyjnego przez PiS i upadku autorytetu tej instytucji. W tym ostatnim odegrała zresztą nie tylko symboliczną rolę. To jej aktywność w ostatnich sześciu latach, zarówno na sali sądowej, jak i poza nią, przyczyniła się znacząco do tego, że Trybunał, kiedyś jedna z najbardziej szanowanych ponad partyjnymi podziałami instytucji III RP, dziś jest wrakiem samego siebie, instytucją nie tylko niespełniającą kryteriów niezawisłego sądu — za co akurat sędzia Pawłowicz nie ponosi kluczowej odpowiedzialności — ale też nieszanowaną przez nikogo poza twardym elektoratem PiS.
Prętem po klatce
Pawłowicz została wybrana do Trybunału na samym początku Sejmu VIII kadencji, tuż po wyborach z października 2019 r. PiS odniósł wtedy swój największy w historii sukces, zdobywając 43,59 proc. głosów i po raz drugi z rzędu zapewniając sobie samodzielną większość. Można zastanawiać się, czy wybór Pawłowicz jako sędzi TK, równocześnie z wyborem na tę samą funkcję Stanisława Piotrowicza, nie był wynikiem tego, że od tego wyborczego sukcesu PiS dostał zawrotu głowy.
Kaczyński mógłby znaleźć wielu innych sędziów, po których mógł się spodziewać orzekania w sposób przynajmniej niezagrażający interesom partii. Wybór akurat tej dwójki był czymś więcej niż kolejnym aktem obsadzania Trybunału ludźmi PiS: przeciągnięciem prętem po liberalno-lewicowej klatce, wysłaniem sygnału, że partia po ponownym zwycięstwie może wszystko, a jak słychać wycie, to znakomicie.
Pawłowicz i Piotrowicz trafili do TK niemal prosto z Sejmu — choć Pawłowicz nie startowała w wyborach w 2019 r., a Piotrowicz nie zdobył ponownie mandatu — oboje odegrali też kluczową rolę w pisowskiej ofensywie przeciw niezależności trzeciej władzy.
Pawłowicz zasłużenie wyrobiła też sobie opinię jednej z pierwszych hejterek polskiej polityki — była znana z ostrych, czasem po prostu obraźliwych wypowiedzi pod adresem swoich oponentów i dziennikarzy. „Myszka agresorka”, „dziad kalwaryjski”, „rudy niemiecki szatniarz” — to tylko niektóre z epitetów, jakie miotała pod adresem politycznej konkurencji. Wybór Pawłowicz i Piotrowicza był tak kontrowersyjny, że jak informował portal „Oko.press”: „relacji fotograficznej i wideo ze ślubowania nie udostępniły na swoich stronach ani Trybunał Konstytucyjny, ani Kancelaria Prezydenta. Przebiegu uroczystości nie zrelacjonowały też żadne media, nawet te prorządowe”.
Aborcja, Polexit i wszystko inne po linii PiS
Pawłowicz zasiadała też w składach TK, które wydawały najbardziej kontrowersyjne w ostatnich latach wyroki. W tym ten, który mógł kosztować PiS utratę władzy w 2023 r. — w sprawie aborcji. Postanowienie z jesieni 2020 r. wyprowadziło kobiety na ulice na skalę niespotykaną od 1989 r. Choć twarzą tej decyzji stała się Julia Przyłębska, to Pawłowicz też miała w niej swój udział.
Pawłowicz była też częścią składów, które wydały orzeczenia podważające obowiązywanie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie polskich sądów, czy stwierdzające niezgodność części traktatów unijnych z polską konstytucją — znów po to, by chronić reformy sądowe Ziobry przed orzeczeniami europejskich trybunałów. Orzeczenia te były nie tylko przykładem instrumentalizacji Trybunału dla potrzeb rządzącej partii, ale wstępowały na drogę, na końcu której mieścił się prawny Polexit.
Po utracie władzy przez PiS Pawłowicz zasiadała w składach wydających wyroki po myśli Nowogrodzkiej, miały one zablokować działania nowej władzy: np. stwierdzające, że przepisy umożliwiające postawienie Adama Glapińskiego przed Trybunałem Stanu są niekonstytucyjne albo że ustawa przyjęta bez udziału w obradach Sejmu Mariusza Kamińskiego i Maciej Wąsika była niekonstytucyjna. Wszystkie te orzeczenia Trybunału po 2023 r. jeszcze bardziej podważały resztki autorytetu tej instytucji. Choć na obronę Pawłowicz można powiedzieć, że zdarzało się zgłaszać zdanie odrębne od pisowskiej większości, np. w sprawie niekonstytucyjności przepisów umożliwiających postawienie TVP w stan likwidacji.
Hejt trybunalski
Autorytetu instytucji nie wzmacniało też zachowanie Pawłowicz jako sędzi. Na sali Trybunału często zachowywała się w sposób, który można było uznać za konfrontacyjny i nieuprzejmy.
Poza nią ciągle zdarzało się jej posługiwać hejtem. W grudniu 2019 r. zaatakowała na swoim koncie na portalu Twitter Małgorzatę Kidawę Błońską, nazywając ją „bezkrytyczną marionetką” oraz „nieudanym socjologiem z pretensjami do bycia prezydentem”. Takie zachowanie zupełnie nie przystoi sędziemu, abstrahując już od specyficznego języka, sędzia TK nie powinna się w ten sposób angażować w publiczną wymianę zdań z czynną polityczką.
W kwietniu 2021 r. w tym samym medium zaatakowała dyrekcję szkoły w Podkowie Leśnej za jej postawę wobec transpłciowej uczennicy. Sędzia opublikowała dane szkoły i nazwisko dyrektorki. Dwa dni później skasowała post, przyznała, że sprawa jest bardziej skomplikowana i „dla dobra dziecka” przeprosiła.
Ogólnie sędzia Pawłowicz w niczym nie złagodziła swojej aktywności w mediach społecznościowych, szarżując w nich ciągle, jakby była szeregową posłanką.
Co dalej z Trybunałem
Po odejściu Pawłowicz w stan spoczynku Trybunał będzie liczył tylko 10 sędziów, a za chwilę w stan spoczynku odchodzi kolejny. Tymczasem do orzeczeń w pełnym składzie potrzeba 11. Obecna koalicja nie obsadza jednak wakatów. Stoi na stanowisku — wyrażonym oficjalnie w sejmowej uchwale z marca 2024 — że zgodnie z wyrokami europejskich trybunałów TK nie spełnia kryteriów niezawisłego sądu ze względu na wprowadzenie do niego sędziów-dublerów. Sędziowie nie dostają uposażenia, wyroki TK nie są publikowane w dzienniku ustaw, wakaty nie są obsadzane.
W koalicji pojawiają się jednak głosy, że powinna ona zacząć wykorzystywać swoją większość do tego, by „odbudować” skład Trybunału, tak by mógł on zacząć pełnić swoją funkcję. Pytanie tylko, kiedy Trybunał będzie można uznać za „odbudowany” i jak do tej odbudowy odniesie się PiS i obecny prezes tej instytucji, Bogdan Święczkowski.
Z całą pewnością w interesie obywateli jest przecięcie sporu i budowa działającego sądu konstytucyjnego, uznawanego przez wszystkie strony — bo brak takiej instytucji zmniejsza ochronę praw każdego z obywateli. Niestety na razie nic nie wskazuje na taki scenariusz, a Krystyna Pawłowicz jest jedną z osób, którym możemy podziękować, że z TK jesteśmy, gdzie jesteśmy.
