Węgierski pisarz László Krasznahorkai otrzymał literacką Nagrodę Nobla w 2025 r. Wyróżniono go „za porywające i wizjonerskie dzieło, które pośród apokaliptycznego przerażenia potwierdza moc sztuki”.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Krasznahorkai urodził się w 1954 r. na pograniczu Węgier i Rumunii. Jest najsłynniejszym współczesnym węgierskim pisarzem, otrzymał wiele prestiżowych międzynarodowych nagród literackich. W 2015 r. wyróżniono go Man Booker International Prize za całokształt twórczości.
A jaka jest twórczość Krasznahorkai? Krzysztof Varga pisał o nim w „Newsweeku”, że daje niesamowity wgląd w życie węgierskiej prowincji. „Z mnogości książek przeprowadzających wiwisekcję węgierskiej duszy warto czytać powieści László Krasznahorkaia, szczególnie „Szatańskie tango” i „Melancholię sprzeciwu” oraz oglądać filmy Béli Tarra nakręcone na ich podstawie. „Szatańskie tango” opowiada o zabitej dziurze w odmętach Wielkiej Niziny, gdzie pośród błota, biedy i beznadziei mieszkańcy, jedząc paprykarz ziemniaczany, pijąc palinkę i popadając w rozpacz, wyczekują mitycznego mesjasza, który wyprowadzi ich z tego kraju niewoli i poprowadzi ku ziemi obiecanej. Ponadsiedmiogodzinny film Tarra to jedno z największych dzieł węgierskiej kinematografii oraz przejmująca opowieść o katastrofie życia w miejscu, z którego każdy chciałby uciec, ale nikt nie potrafi” – pisał Varga.
„Debiutancka powieść Krasznahorkaia [„Szatańskie tango”] ukazała się w 1985 r., w apogeum agonii systemu kadarowskiego, a film Tarra powstał niecałe dziesięć lat później. To hipnotyzujące arcydzieła, a scena pijackiego tańca w knajpie rozdziera serce wizją bezradności i rozpaczy mieszkańców tej zapomnianej przez Boga wsi, gdzie rzeczywiście tylko Szatan może przybyć, by zatańczyć tango. Ale wieść niesie, że tajemniczy Irimiás, podobno nieżywy, ale jednak zmartwychwstały, powróci i wyciągnie ich z tego błota, tej beznadziei, z tej knajpy, w której zapijają się rozpaczliwie” – pisał Varga.
Kim jest László Krasznahorkai?
László Krasznahorkai urodził się w 1954 r. w małym miasteczku Gyula w południowo-wschodnich Węgrzech, niedaleko granicy z Rumunią. „Podobny, odległy wiejski krajobraz stanowi tło debiutanckiej powieści Krasznahorkaia, która stała się literacką sensacją na Węgrzech i przełomowym dziełem autora” – napisano w uzasadnieniu przyznania mu nagrody Nobla.
Krasznahorkai studiował prawo na uniwersytetach w Segedynie oraz Budapeszcie. Ostatecznie zdobył dyplom w specjalności hungarystyczno-nauczycielskiej. Jego pierwsza nowela ukazała się w 1977 r., a od 1982 r. Krasznahorkai zajmuje się wyłącznie pisaniem.
„Amerykańska krytyczka Susan Sontag wkrótce okrzyknęła Krasznahorkaia „mistrzem apokalipsy” współczesnej literatury. Ocenę tę sformułowała po lekturze drugiej książki autora, „Melancholii oporu„. Tutaj, w gorączkowej, pełnej grozy fantasmagorii, której akcja toczy się w małym węgierskim miasteczku położonym w karpackiej dolinie, dramatyzm został podniesiony jeszcze bardziej. Od pierwszej strony – wraz z pozbawioną wdzięku panią Pflaum – wchodzimy w zawrotny stan wyjątkowy. Złowrogie znaki pojawiają się wszędzie. Kluczowym wydarzeniem jest przybycie do miasta upiornego cyrku, którego główną atrakcją jest padlina olbrzymiego wieloryba. To tajemnicze i złowieszcze widowisko wprawia w ruch skrajne siły, wywołując falę przemocy i wandalizmu. Tymczasem niezdolność wojska do powstrzymania anarchii stwarza możliwość przeprowadzenia dyktatorskiego zamachu stanu. Wykorzystując oniryczne sceny i groteskowe charaktery, László Krasznahorkai mistrzowsko ukazuje brutalną walkę między porządkiem a chaosem. Nikt nie może uniknąć skutków terroru” – pisze komitet noblowski w uzasadnieniu przyznania nagrody.
„László Krasznahorkai jest wielkim pisarzem epickim czerpiącym z tradycji środkowoeuropejskiej, która sięga od Kafki po Thomasa Bernharda i charakteryzuje się absurdem oraz groteskową przesadą. Jednak jego twórczość ma także inne oblicza – wkrótce zwraca się ku Wschodowi, przyjmując bardziej kontemplacyjny, subtelnie wyważony ton. Efektem jest szereg dzieł inspirowanych głębokimi wrażeniami, jakie pozostawiły w nim podróże do Chin i Japonii” – napisano w uzasadnieniu.