Naukowcy poszukują obecnie nowych metod leczenia dwóch wyjątkowo groźnych nowotworów — glejaka wielopostaciowego oraz raka jajnika — a pojawiające się w tym zakresie wyniki wyglądają obiecująco.
Glejak wielopostaciowy to agresywna postać nowotworowego guza mózgu oraz najczęstszy złośliwy guz mózgu u dorosłych — jak podaje Mayo Clinic, stanowi on około połowy wszystkich przypadków nowotworów mózgu. Obecnie nie ma na niego lekarstwa, ale takie metody jak operacja, radioterapia i chemioterapia mogą spowolnić wzrost guza i wydłużyć życie pacjenta.
Rak jajnika jest trudny do wykrycia we wczesnych stadiach, a po postawieniu diagnozy — także trudny do leczenia. Szczególnie trudnym przypadkiem jest rak jajnika typu jasnokomórkowego, ponieważ bywa on oporny na tradycyjne leki przeciwnowotworowe. Jednak przeprowadzone właśnie badania przyniosły obiecujące wyniki dotyczące nowych sposobów terapii tych nowotworów.
Glejak wielopostaciowy
Naukowcy z Washington University School of Medicine przeanalizowali małoinwazyjną, bezpieczną terapię laserową, która jest już oferowana pacjentom z nawrotami lub nieoperacyjnymi guzami mózgu i pozwala wydłużyć ich życie o kilka miesięcy. Badacze uważają, że znaleźli sposoby na zwiększenie skuteczności tej metody i dalsze wydłużenie życia chorych.
Jak powiedział portalowi Medical Xpress główny autor badania Eric C. Leuthardt, celem zespołu jest wydłużenie czasu przeżycia oraz poprawa jakości życia pacjentów, a to badanie pozwoliło zidentyfikować potencjalne czynniki „prowadzące do najlepszych wyników”. Badanie objęło 787 pacjentów z guzami mózgu, którzy byli obserwowani przez pięć lat po zabiegu polegającym na wywierceniu niewielkiego otworu w czaszce i wprowadzeniu sterowanej robotycznie sondy laserowej. Lekarz kieruje ją przez mózg wprost do guza, omijając zdrowe tkanki, a następnie sonda emituje ciepło, które niszczy komórki nowotworowe.
Nowe badania wykazały, że stopień zniszczenia guza przez laser jest kluczowy dla długości przeżycia pacjentów. Osoby, u których usunięto co najmniej 91 proc. guza, żyły średnio 2,1 roku od diagnozy, natomiast pacjentom, u których guza usunięto chirurgicznie, zazwyczaj udaje się przeżyć ok. 1,5 roku. Eksperci podkreślają jednak, że nie oznacza to, iż terapia laserowa jest skuteczniejsza od tradycyjnej operacji.
Naukowcy sugerują, że może to oznaczać istniejącą szansę na zastosowanie terapii laserowej już na początku leczenia, nawet u pacjentów będących kandydatami do zabiegu chirurgicznego. Tradycyjna operacja mózgu wymaga wielotygodniowej rekonwalescencji i czasowego usunięcia fragmentu czaszki, natomiast zabieg laserowy ogranicza się do niewielkiego nacięcia i pozwala pacjentowi szybko wrócić do domu, zachowując wysoką jakość życia.
— Gdy pacjentom mówi się, że zostało im kilka miesięcy życia, możliwość przeprowadzenia małoinwazyjnego zabiegu, który pozwala im wrócić do rodziny nawet po jednym dniu pobytu w szpitalu, nabiera ogromnego znaczenia — zwraca uwagę Leuthardt.
— To badanie dostarcza ważnych informacji o tym, jak i kiedy możemy najskuteczniej stosować terapię laserową — mówi „Newsweekowi” dr Amar Rewari, szef oddziału radioterapii onkologicznej w Luminis Health i adiunkt Johns Hopkins University School of Medicine. — U pacjentów z guzami trudno dostępnymi chirurgicznie lub takich, u których kolejna otwarta operacja wiąże się z dużym ryzykiem, możliwość zastosowania małoinwazyjnej metody jest szczególnie atrakcyjna. Niestety, w przypadku glejaka wielopostaciowego wciąż nie mamy skutecznej metody leczenia większości chorych, więc wszelkie poprawy w zakresie przeżycia i jakości życia mają ogromne znaczenie.
Jasnokomórkowy nowotwór jajnika
Tymczasem naukowcy z Wydziału Medycyny Uniwersytetu Kindai w Osace odkryli, że pewien podtyp raka jajnika typu jasnokomórkowego reaguje na immunoterapię. Zespołowi udało się też zidentyfikować kluczowe białko odgrywające rolę w tej odpowiedzi. Białko IL-17 oddziałuje na komórki nowotworowe i tworzy mikrośrodowisko guza poprzez rekrutację komórek układu odpornościowego, a jego wykorzystanie może pomóc przewidzieć skuteczność leczenia u pacjentów.
Immunoterapia już wcześniej dawała obiecujące wyniki w leczeniu niektórych nowotworów, ale w przypadku raka jajnika nie wykazano dotąd wyraźnych korzyści, mimo że efekty zaobserwowane u wybranych pacjentek były dobre. Teraz badacze przeanalizowali próbki tkanek i dane ze 180 przypadków raka jajnika typu jasnokomórkowego i odkryli, że u 5 proc. przypadków występuje podtyp z dużą aktywnością IL-17, co może stanowić nowy biomarker przy diagnozie i leczeniu.
— Nasza analiza 180 ludzkich guzów jasnokomórkowych jajnika wykazała istnienie małej podgrupy, około 5 proc., z wysoką ekspresją IL17A i oznakami aktywnej odporności typu T w obrębie guza — tłumaczy dr Noriomi Matsumura. — W komórkach hodowlanych i modelach mysich IL-17 aktywował sygnalizację zapalną zależną od NF-κB w komórkach nowotworowych, zwiększał rekrutację i aktywność limfocytów T oraz tworzył warunki, w których immunoterapia oparta na blokadzie PD-L1 wydłużała przeżycie.
Badacze ustalili, że białko to wywołuje stan zapalny, aktywując immunokompetentne komórki, a badania na zwierzętach pokazały, że obecność aktywowanych komórek odpornościowych w obrębie guza sprawia, że immunoterapia daje lepsze efekty i wydłuża życie. Oznacza to, że IL-17 może działać jak przełącznik uruchamiający reakcję organizmu na komórki nowotworowe. Może to pozwolić wyłonić pacjentki z rakiem jasnokomórkowym jajnika, które skorzystają na immunoterapii.
— Naszym kolejnym priorytetem jest określenie, czy w wieloośrodkowych grupach pacjentek leczonych inhibitorami punktów kontrolnych układu odpornościowego stan guza związany z wysokim poziomem IL-17 pozwala wiarygodnie wytypować osoby, które najbardziej skorzystają na terapii, jednocześnie lepiej poznając biologiczne mechanizmy tego zjawiska — mówi Matsumura.
— Żadne z tych badań nie oznacza, że nagle mamy lekarstwo na te bardzo trudne przypadki nowotworów — zastrzega Rewari. — Ale oba potencjalnie dają nam lepsze narzędzia, by dopasować odpowiednią terapię do odpowiedniego pacjenta, a to jeden z najważniejszych kierunków rozwoju współczesnej onkologii.
Odniesienia:
Eric C. Leuthardt et al. Laser Interstitial Thermal Therapy for Brain Tumors: A Prospective Multicenter Analysis of Patients From the LAANTERN Study. J Clin Oncol (2026), JCO-25-02604
Kosuke Murakami et al., IL-17–driven tumor cell–intrinsic inflammatory programming creates an immunotherapy-permissive microenvironment, Molecular Cancer (2026)
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.