Nazwano ją Godzillą. Nowa cząsteczka o potencjale odchudzającym w ciągu niespełna roku pozwala zrzucić jedną czwartą masy ciała. Leku jeszcze nie ma w aptekach, a już pojawiły się podróbki. Tłuszcz spala szybciej niż ozempic i jakikolwiek inny specyfik na odchudzanie. To wniosek z II fazy badań klinicznych, w których wzięło udział niewiele ponad 300 osób.
Obecnie trwa III faza, która ma ocenić skuteczność i bezpieczeństwo nowego kandydata na lek oraz ustalić jego optymalną dawkę. Dopiero po zakończeniu tej fazy i analizie wyników badań przez ekspertów będzie wiadomo, czy tak szybka utrata kilogramów nie stanowi zagrożenia dla zdrowia.
Trzy razy G
Po raz pierwszy o nowej cząsteczce szerokie grono ekspertów usłyszało dwa lata temu. Podczas 83. kongresu Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego przedstawiono wyniki II fazy badania klinicznego nad retatrutydem. Dowodziły one, że ten nowy potencjalny lek na odchudzanie redukuje masę ciała o wiele szybciej niż dotychczas dostępne specyfiki. Jest też skuteczny w leczeniu cukrzycy typu 2 – zmniejsza poziom hemoglobiny glikowanej. Prezentację nagrodzono owacjami na stojąco.
Badanie pokazało, że nowa cząsteczka może być prawie dwa razy bardziej skuteczna niż ozempic. Osoby, które miały nadwagę lub otyłość i otrzymywały najwyższą dawkę – 12 mg, po 24 tygodniach straciły średnio 17,5 proc. masy ciała, a po 48 tygodniach – 24,2 proc., czyli około 26,2 kg. Wyniki te były mniej spektakularne u pacjentów otyłych z cukrzycą typu 2, u których zaobserwowano 17-procentową redukcję masy ciała. Dla porównania, ozempic powoduje utratę do 15 proc. masy ciała w ciągu 68 tygodni, a mounjaro – 22,5 proc. w ciągu 72 tygodni.
Skąd takie różnice? Ozempic działa tylko na receptor GLP-1. – Jest to hormon, który w organizmie odpowiada za stymulację zależnego od glukozy wydzielania insuliny z komórek beta wysp trzustki. Prowadzi to do obniżenia stężenia glukozy we krwi i wpływa na opóźnienie opróżniania żołądka, a w konsekwencji hamowanie apetytu, zwiększenie uczucia sytości i zmniejszenie masy ciała – tłumaczył mi prof. Janusz Gumprecht, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.
Mounjaro wpływa na dwa receptory – GLP-1, a także GIP, który po posiłku zwiększa wydzielanie insuliny oraz zmniejsza łaknienie i przyspiesza metabolizm tłuszczów. Nowa cząsteczka – retatrutyd – oddziałuje na trzy receptory GLP-1 i GIP oraz glukagonu. Z tego powodu została nazwana „potrójnym G”. Naśladuje działanie naturalnych hormonów organizmu, regulując poziom glukozy we krwi oraz ilość tkanki tłuszczowej. Zmniejsza apetyt i przyspiesza przemianę materii, co skutkuje efektywniejszym spalaniem kalorii. Wpływa na zwiększenie produkcji insuliny i hamowanie wydzielania glukagonu, co poprawia wrażliwość tkanek na insulinę. Efekt „3G” sprawia, że jest bardziej skuteczna od innych zastrzyków odchudzających.
Badanie II fazy pokazało, że skutki uboczne retatrutydu były podobne do działań niepożądanych dwóch najpopularniejszych leków na odchudzanie – ozempiku i mounjaro. Pacjenci najczęściej skarżyli się na nudności, biegunkę i zaparcia. Im większa dawka, tym bardziej nasilone mieli problemy żołądkowo-jelitowe. Zaobserwowano u nich również wzrost tętna, które było najwyższe po 24 tygodniach stosowania leku, ale potem spadało.
Do celów badawczych
Wyniki badania zostały opublikowane w dwóch cenionych czasopismach medycznych „New England Journal of Medicine” i „The Lancet”. Jego autorzy, naukowcy m.in. z Yale University School of Medicine w New Haven i Harvard Medical School w Bostonie, napisali w komentarzu, że okres 48 tygodni nie wyczerpał w pełni możliwości nowej cząsteczki i dłuższe stosowanie specyfiku może przynieść jeszcze większe korzyści.
Dr Ania M. Jastreboff z Yale University School of Medicine, która na kongresie Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego prezentowała wyniki badań retatrutydu, podkreślała, że jesteśmy świadkami prawdziwego przełomu w leczeniu nie tylko otyłości, ale też chorób wątroby i cukrzycy. Testowana cząsteczka okazała się skuteczna w redukcji masy ciała i korzystnie wpływała na układ sercowo-naczyniowy, obniżała ciśnienie tętnicze krwi oraz poziom cholesterolu LDL, trójglicerydów i glukozy. Może też być pomocna w leczeniu choroby zwłóknieniowej wątroby, bo prowadzi do odtłuszczenia tego narządu.
Tego, czy tak jest rzeczywiście, dowiemy się za rok lub dwa, kiedy zakończą się badania kliniczne i nowa cząsteczka na odchudzanie zostanie zatwierdzona przed Europejską Agencję Leków (EMA) lub FDA – amerykańską Agencję Żywności i Leków. Na razie trwa III faza badań klinicznych, której uczestnicy dostają zastrzyk raz w tygodniu, ale w sklepach internetowych już można go kupić. Co prawda na stronach zamieszczono informacje, że ten „najbardziej zaawansowany peptyd na odchudzanie” jest „przeznaczony do celów badawczych” i „nie do stosowania u ludzi”, ale chętnych do zrzucenia kilogramów to nie odstrasza. Nie zdają sobie sprawy, że kupując nieprzebadany preparat, mogą ryzykować znacznie więcej niż tylko utratę kilogramów.
Na razie w mediach społecznościowych zachwalane są jedynie wyjątkowe właściwości nowej cząsteczki. Użytkownicy, którym udało się zdobyć specyfik, zapewniają, że w ciągu zaledwie kilku miesięcy udało im się zrzucić ponad 17 kg. Do kupna nowej cząsteczki zachęcają na TikToku przede wszystkim kulturyści, którzy go stosują, aby uzyskać umięśnioną sylwetkę. Jeden z użytkowników TikToka, który przyznał, że wstrzykiwał sobie ten lek, uważa, że za dwa lata nikt już nie będzie stosował mounjaro, a jeszcze szybciej zapomnimy o ozempicu.
Lek eksperymentalny
Eksperci podkreślają, że retatrutyd jest wciąż lekiem eksperymentalnym i ostrzegają przed jego kupowaniem, nie tylko dlatego, że część dostępnych preparatów to podróbki i nie wiadomo, jakie substancje chemiczne w nich się znajdują, ale także dlatego, że nieznana jest bezpieczna i skuteczna dawka. To mają dopiero ustalić specjaliści, analizując wyniki wszystkich badań klinicznych. Wbrew temu, co sądzą influencerzy w mediach społecznościowych, retatrutyd nie jest silniejszą wersją ozempicu ani mounjaro. Ma nieco inny mechanizm działania, a to oznacza, że jego profil bezpieczeństwa i ryzyko wystąpienia skutków ubocznych mogą być odmienne.
– Działania niepożądane leku zależą od tego, co znajduje się w jego składzie. Teoretycznie na tej podstawie można na przykład powiedzieć, że po zastosowaniu danej substancji pacjentowi skoczy ciśnienie, ale dopiero w trakcie praktyki, gdy substancja jest w krwiobiegu, może się okazać, że wzrost ciśnienia to niewielki problem w porównaniu z tym, że substancja ta uszkadza wzrok. Dlatego wprowadzono długi proces dopuszczenia do obrotu oraz badania kliniczne i inne, aby zdobyć maksymalnie dużo wiedzy na temat działania danej substancji – mówi dr Leszek Borkowski, farmakolog, były prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.
O kandydatach na leki niewiele zatem wiadomo, ale nawet leki, które są dopuszczone do obrotu, też co jakiś czas zaskakują, bo eksperci odkrywają działania niepożądane, które nie były znane, zanim lek został zarejestrowany. – Przykładem jest pyralgina, o której wiedzieliśmy, że wywołuje agranulocytozę, czyli znaczny spadek odporności, ale nie sądziliśmy, że może być on aż tak drastyczny. Rok temu ukazał się raport, z którego wynika, że w latach 2014-2024 w krajach Europy zmarło dużo osób po zastosowaniu pyralginy, np. w Niemczech – 525, a w Hiszpanii – 475 – mówi dr Borkowski. – Dlatego gdy lek zostanie wprowadzony na rynek, nadal jest obserwowany. A im dłużej jest stosowany, tym więcej o nim wiemy, choć wciąż nie wiemy wszystkiego.
Nie wiadomo zatem, jak poważne będą działania niepożądane po latach terapii dostępnymi obecnie zastrzykami na odchudzanie. Z dotychczasowych badań wiadomo, że preparaty te muszą być stosowane przez długi czas, niektórzy uważają, że nawet do końca życia, a przerwanie terapii powoduje efekt jo-jo – pacjent nie tylko wraca do poprzedniej masy ciała, ale też może przytyć bardziej niż przed rozpoczęciem leczenia. Wszystko wskazuje na to, że zasada ta dotyczyć będzie także osób przyjmujących retatrutyd.
Wadą tych leków jest także to, że co prawda pozwalają zredukować masę ciała i ilość tkanki tłuszczowej, ale powodują zanik masy mięśniowej. – Nie chodzi o to, że stosujące je osoby nie mają siły w nogach czy rękach, lecz u nich mięśniówka naczyń kurczących się i rozkurczających jest słabsza, a to może być zagrożeniem dla życia – dodaje dr Borkowski.
Co za dużo, to niezdrowo
Ogromnym problemem może się też okazać nadmierny spadek masy ciała. Zbyt szybka utrata kilogramów sprawia, że ludzie stosujący dostępne obecnie zastrzyki na odchudzanie wyglądają na wychudzonych. Ich skóra traci jędrność, w niektórych miejscach ciała zaczyna zwisać jak u osób po operacji bariatrycznej, twarz szarzeje i staje się pociągła, pojawiają się zmarszczki. Znalazło to odzwierciedlenie w określeniach: „twarz ozempicowa” i „ozempicowe pośladki”. Są też osoby, których organizm zbyt gwałtownie reaguje na odchudzające zastrzyki. – Obserwowałem pacjenta, u którego zmniejszenie masy ciała było tak duże, że podejrzewaliśmy, czy schorzeniem współistniejącym nie jest choroba nowotworowa. Musieliśmy na pewien czas odstawić lek i przeprowadzić diagnostykę, aby to sprawdzić. Szczęśliwie okazało się, że była to reakcja na zastosowaną terapię, a nie nowotwór – mówił prof. Gumprecht.
Istnieje obawa, że dążenie do coraz szybszej utraty wagi może stwarzać zagrożenia dla zdrowia. Dziennikarze STAT News, amerykańskiego portalu informacyjnego o zdrowiu i medycynie, dotarli do ochotników biorących udział w badaniu klinicznym retatrutydu. Kilku z nich przyznało, że chudli za bardzo. Jedna z uczestniczek badania straciła 22 proc. masy ciała w ciągu dziewięciu miesięcy. Było to o wiele za dużo, dlatego naukowcy zmniejszyli dawkę leku. Mimo to kobieta nadal odczuwała nudności, więc sama postanowiła rezygnować z co drugiej dawki.
U innej uczestniczki, która straciła 30 proc. masy ciała w ciągu ośmiu miesięcy, rozwinął się kamień żółciowy. Nie jest pewne, czy było to spowodowane gwałtownym chudnięciem, ale wielce prawdopodobne, bo w charakterystyce produktu leczniczego ozempicu i mounjaro zamieszczono informację, że ich przyjmowanie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem występowania kamieni żółciowych. Trzeci pacjent, którego waga spadła o 31 proc. w ciągu ośmiu miesięcy, zmuszał się do jedzenia wysokokalorycznych produktów, takich jak masło orzechowe, aby uniknąć dalszej utraty wagi.
Żaden z ochotników nie podaje swojego imienia, bo jednym z warunków przystąpienia do badania klinicznego było podpisanie umowy o zachowaniu poufności. Nie ma też pewności, czy każda z osób skarżących się na nadmierne chudnięcie dostawała lek, a nie placebo, ale skoro zaczęli tak bardzo tracić kilogramy, to jest niemal pewne, że dostawali substancję aktywną. Wszyscy jednak stwierdzili, że lek zmienił ich życie. Nie tylko dlatego, że po raz pierwszy w życiu udało im się znacząco pozbyć nadmiaru kilogramów, ale zniknęło wiele ich problemów związanych z otyłością, m.in. bóle stawów, wysoki poziom cholesterolu czy stłuszczenie wątroby. Zgodnie jednak uznali, że efekt odchudzania po zastosowaniu testowanego leku okazał się zbyt ekstremalny.
Ale dla biznesu to właśnie spadek masy ciała ma kluczowe znaczenie, o czym świadczą wyniki III fazy badań klinicznych innego eksperymentalnego leku na odchudzanie o nazwie cagrisema. Stosujący go pacjenci odnotowali średnią redukcję masy ciała o 22,7 proc. po 68 tygodniach leczenia. Oczekiwano zaś, że nowa cząsteczka będzie powodowała spadek kilogramów o 25 proc. Choć różnica wydaje się niewielka, rynek uznał te wyniki za rozczarowujące. Akcje firmy, która opracowała nową cząsteczkę, spadły o 29 proc. w ciągu jednej giełdowej sesji.
Wynika z tego, że na razie nacisk kładziony jest na utratę masy ciała, a nie na zdrową redukcję kilogramów i utrzymanie masy mięśniowej, ale może to kwestia czasu. Przecież nie wszyscy pacjenci będą chcieli wyglądać jak zombi.