W czasach, w których rak skóry jest coraz częściej diagnozowany u osób w każdym wieku, badacze odkryli, że przyjmowanie nikotynamidu — pochodnej witaminy B3 sprzedawanej jako suplement bez recepty — może pomóc w zapobieganiu rozwoju tej choroby.
Odkrycia dokonali naukowcy z Vanderbilt University Medical Center, którzy twierdzą, że nikotynamid, znany również jako niacynamid, może zmniejszać ryzyko zachorowania na raka skóry nawet o 14 proc., a w przypadku osób, które posiadały już jedną nowotworową zmianę, ryzyko to spadło aż o 54 proc. Korzyści z przyjmowania substancji nie były jednak już tak zauważalne wśród pacjentów, którzy przedtem chorowali na raka skóry więcej niż raz.
Zespół przeanalizował dane 33 822 amerykańskich weteranów, z których 12 287 przyjmowało 500 mg nikotynamidu dwa razy dziennie przez ponad 30 dni, podczas gdy pozostałe 21 479 pacjentów tego nie robiło. W Stanach Zjednoczonych około 20 proc. społeczeństwa choruje na różne formy raka skóry. Mając to na uwadze, autorzy badania sugerują, że nikotynamid może być przydatny w zmniejszaniu tego ryzyka.
— Nasza praca opiera się na kilku przeprowadzonych od 2015 roku badaniach, które wykazały skuteczność nikotynamidu w zmniejszaniu ryzyka zachorowania na raka skóry. Popełniliśmy dużo błędów, a wielu dermatologów, w tym ja, uważało, że 23 proc. zmniejszenia szansy na chorobę, to nieco optymistyczna liczba — powiedział autor badania dr Lee Wheless w wywiadzie dla „Newsweeka”. — W naszym badaniu wzięło udział ponad 60 razy więcej pacjentów. Byliśmy w stanie podzielić ich według tego, ile zmian nowotworowych pojawiło się już na ich ciele, a także kontrolować szereg innych czynników ryzyka.
Lee wyjaśnił, że badanie to dotyczyło doustnej formy nikotynamidu, która jest zupełnie inna niż niacyna, inna forma witaminy B3.
— W naszym badaniu zaobserwowaliśmy efekty u osób z zaledwie 30-dniową ekspozycją, chociaż pacjenci z dłuższą ekspozycją zazwyczaj już wcześniej zmagali się z większą liczbą zmian nowotworowych. Pytania dotyczące właściwego czasu trwania leczenia pozostają więc bez odpowiedzi — powiedział.
Lee dodał, że nikotynamid jest skuteczny w zmniejszaniu ryzyka nowotworów skóry, ponieważ jest on uznawany za substancję zdolną do pobudzenia naprawy DNA i spowolnienia gromadzenia się nowych uszkodzeń słonecznych.
— Postawiliśmy więc hipotezę, że gdy pacjenci mieli wcześniej tylko jedną lub dwie zmiany nowotworowe, może to być wskaźnikiem mniejszych ogólnych uszkodzeń słonecznych. W takim przypadku spowolnienie tempa nowych uszkodzeń DNA może spowolnić tempo powstawania kolejnych zmian skórnych — wyjaśnił. — I odwrotnie, gdy u pacjenta rozwinie się wiele zmian nowotworowych i coś, co nazywamy „rakowaceniem pola”, w którym występują rozległe uszkodzenia i zlewające się obszary komórek przedrakowych, nie potrzeba dużo więcej uszkodzeń, aby rak skóry mógł się rozwinąć, także korzyści z przyjmowania nikotynamidu nie są w tym przypadku aż tak duże.
Typowe zalecane praktyki ochrony przeciwsłonecznej, takie jak unikanie słońca w południe, stosowanie filtrów przeciwsłonecznych i noszenie odzieży chroniącej przed słońcem, wciąż są ważne, jednak naukowcy postrzegają nikotynamid jako „kolejne narzędzie” dostępne w celu zapobiegania rakowi skóry.
— Nikotynamid, prosta pochodna witaminy B3, jest bardzo obiecującym praktycznym narzędziem w profilaktyce raka skóry — powiedział w oświadczeniu Yousuf Mohammed, lider badań w Instytucie Frazera na Uniwersytecie Queensland.
— Największy wpływ zaobserwowano w przypadku raka płaskonabłonkowego, gdzie ryzyko zachorowania spadło o ponad 20 proc. — dodał. — Jeszcze bardziej uderzające jest to, że u pacjentów posiadających już jedną zmianę nowotworową, ryzyko zmniejszyło się o prawie 50 proc. Odkrycia te podkreślają, że czas ma znaczenie. Wcześniejsze rozpoczęcie leczenia może być kluczem do silniejszej ochrony.
— Atrakcyjność nikotynamidu polega na jego dostępności, bezpieczeństwie i tolerancji — kontynuował. — W przeciwieństwie do ogólnoustrojowych retinoidów lub inwazyjnych terapii polowych, nikotynamid jest niedrogi, dostępny bez recepty i wolny od znaczących skutków ubocznych.
Mohammed powiedział, że chociaż badanie nie wykazało szerokich korzyści u biorców przeszczepów narządów litych, to nadal sugeruje ono potencjalne korzyści leczenia dla wybranych pacjentów z tej grupy, jeśli zostanie ono rozpoczęte wcześnie.
— Ogólnie rzecz biorąc, wyniki te potwierdzają to, co wielu dermatologów podejrzewało od dawna, czyli że nikotynamid jest niedostatecznie wykorzystywaną substancją o niskim ryzyku, która może mieć wpływ na zmniejszenie obciążenia rakiem skóry, szczególnie u pacjentów we wczesnym stadium choroby — wyjaśnił.
Lee dodał, że przed podjęciem kolejnych kroków, naukowcy muszą dokładniej przyjrzeć się wynikom swojej pracy, a następnie przeprowadzić więcej badań w celu wcześniejszego zidentyfikowania producentów. Chociaż nikotynamid jest dostępny bez recepty, o jego przyjmowaniu należy zawsze poinformować lekarza lub farmaceutę.
Odniesienie
Breglio, K. F., Knox, K. M., Hwang, J., Weiss, R., Maas, K., Zhang, S., Yao, L., Madden, C., Xu, Y., Hartman, R. I., & Wheless, L. (2025). Nicotinamide for Skin Cancer Chemoprevention. JAMA Dermatology.
Tekst opublikowany na stronie Newsweek.com. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.