— Robert okazuje się coraz bardziej konserwatywny, egoistyczny. Nie w takim człowieku się zakochałam — przyznaje Aneta. Są jak jedna z wielu par, które wzięły ślub z miłości, a teraz żałują. Owszem, były wielkie porywy serca, ekscytacja i romantyzm. Ale z biegiem czasu okazało się, że mają inne priorytety i wartości. Bo miłość to nie wszystko? I co, jeśli mylimy ją z zakochaniem?
„Dziecko, miłość przenosi góry — powtarzała mama Anety. — Jak jest miłość, to wszystko się uda”. Męża straciła bardzo wcześnie. Aneta wyrosła więc w kulcie nieżyjącego taty, który dla matki uosabiał wszystkie ideały. W tym romantycznej miłości. Nic dziwnego, że Aneta, dziś 48-latka, wzięła ślub z miłości.
Z Robertem zakochali się w sobie przed trzydziestką, kiedy ich znajomi mieli już obrączki na palcach. — Trafił nas grom z jasnego nieba, ale naprawdę — zarzeka się Aneta. — Stałam w kolejce w przychodni szpitalnej, bo od dziecka robię badania kontrolne, na co uczuliła mnie mama po przedwczesnej śmierci ojca. Robert stał tuż za mną. Zaczęliśmy rozmawiać. Po paru minutach czułam, że się zakochuję. Wymieniliśmy się numerami, zadzwonił godzinę później. Tego samego dnia poszliśmy na pierwszą randkę. Zamieszkaliśmy ze sobą trzy tygodnie później. Na co tu czekać? Oboje wiedzieliśmy. To miłość!
Zakochanie od pierwszego wejrzenia
Po kilku latach przyszła proza życia. Okazało się, że Aneta i Robert mają odmienny styl życia, ale nie uzupełniający się, tylko wykluczający. — On ma taką pracę, że wstaje o dziesiątej, a kładzie się o trzeciej, czwartej. Ja jestem rannym ptaszkiem, męczy mnie jego łażenie po domu, gdy śpię, szczególnie że Robert nie zachowuje się cicho. To też mnie zaskoczyło: ostatnio myśli głównie o sobie. On nie tyka alkoholu, ja lubię czasem napić się wina. Wtedy mnie krytykuje, że go rozpijam, choć niczego nie sugeruję. Zbyt często nie ma go w domu — albo trenuje, albo pracuje. Najgorzej kłócimy się jednak o podział obowiązków — przyznaje Aneta.
Kiedyś Robert dużo robił w domu, ale po narodzinach córki dziesięć lat temu odpuścił. Uznał, że nie wtrąca się w „kobiece sprawy”. — On sprzątanie czy pranie nazywa „kobiecymi sprawami”, a ja jestem przerażona, jakie nauki wyciągnie nasza córka. Aż wstyd mi o tym mówić koleżankom, bo tak lubią Roberta. Ale w domu okazuje się coraz bardziej konserwatywny, egoistyczny. Nie w takim człowieku się zakochałam — wyznaje smutno.
Jak wynika z niemal każdego badania, miłość i poszukiwanie bliskości to główne powody wchodzenia w związki. Ale istotne jest to, czy nie mylimy aby „miłości od pierwszego wejrzenia” z… zakochaniem. Ta pierwsza, ekscytująca faza, kiedy czujemy motyle w brzuchu, kończy się przecież po kilku miesiącach, maksymalnie trwa trzy lata (jest wbrew pozorom obciążająca dla organizmu i nie ma wiele wspólnego z rzeczywistością).
Wiele par deklaruje: „związaliśmy się ze sobą z miłości”. Tylko co to tak naprawdę znaczy?
Miłość wszystko zwycięży
— Decyzję o ślubie podejmujemy zwykle w okresie silnej fascynacji emocjonalnej, seksualnej, intelektualnej. W stanie zakochania istnieje potężna neurochemia, która powoduje obsesyjne myśli o partnerze/partnerce, idealizację drugiej osoby i motywację do działania na rzecz relacji — tłumaczy Klaudia Latosik, psychoterapeutka par, seksuolożka, edukatorka seksualna. — Dzięki temu pewnych rzeczy w partnerze nie dostrzegamy i pewnymi rzeczami się nie zajmujemy. No bo przecież „miłość wszystko zwycięży”, jak powiedział Wergiliusz. Obowiązuje powszechna wiara w siłę miłości, według której na rzecz relacji nic już nie trzeba robić. Zdaniem wielu osób miłość wystarczy, aby przezwyciężyć wszystkie trudy, kłopoty, nieporozumienia czy różnice pomiędzy ludźmi.
Tyle że potem przychodzi codzienność. Mija ileś miesięcy, czasem lat czy dekad i… No właśnie, co dalej? Wiele par z biegiem czasu odkrywa, że miłość jednak im nie wystarczy. Takie osoby trafiają też do gabinetów terapeutycznych.
Klaudia Latosik obserwuje: — Zwykle partnerzy nie porozmawiali ze sobą wcześniej o bardzo ważnych kwestiach, które na początku wydają się mało atrakcyjne, nieseksowne. Choćby o podejściu do pieniędzy. O podziale obowiązków. O tym, jak chcą wychowywać dzieci. W jaki sposób planują budować i utrzymywać relacje z rodzicami. Jak lubią spędzać wolny czas. Jakie mają podejście do pracy, do kariery. Słynni amerykańscy badacze i terapeuci par Julia i John Gottmanowie już dawno zwrócili uwagę na to, że zakochani rozmawiają o tym, jakie lubią filmy, muzykę i podróże, omijając najistotniejsze kwestie. Często wchodzimy w związek z jakąś fantazją na temat relacji i partnera. Potem szukamy potwierdzenia, nie dostrzegając różnic. I powoli odkrywamy, że jesteśmy z człowiekiem, który jednak ma swoje ułomności, lęki, trudy. Różni się od nas. A różnice w związku postrzegamy jako coś negatywnego. Uważamy, że należy być idealnie dopasowanym. Identycznym.
A przecież związali się z miłości…
— Myślałam, że znam się na ludziach. Kiedy poznałam Alberta, niemal od razu nazwałam go miłością mojego życia. Wszystko było tak silne, tak intensywne, że nie miałam wątpliwości — mówi Kinga (34 l.). Wystarczyło wspólne porozumiewawcze spojrzenie, a już wiedzieli, co druga strona czuje. Seks uprawiali przez dwa lata prawie każdego dnia. Idealnie się w tym zgrali. Uwielbiali niespieszne śniadania, zgodnie zarywali noce na rozmowy i amerykańskie seriale z lat 80. Potem pojawiły się wzajemne pretensje.
— Albertowi nagle zaczęło przeszkadzać, że dużo wydajemy na jedzenie na mieście. Prosił, abym gotowała, a ja tego nie cierpię, przecież mówiłam od początku. Sam nie potrafi gotować — opowiada Kinga. — Niedawno wyznał, że nie chce już jeść ze mną śniadań, bo musi schudnąć i będzie pił tylko czarną kawę. Coraz częściej wychodzi w sobotę z kolegami na miasto, beze mnie, co kiedyś było nie do pomyślenia. O to z kolei ja mam pretensje. Nie podoba mi się też, że przestaliśmy pokazywać sobie co jakiś czas telefony, a tak robiliśmy od początku, sam zaproponował. Przestał mnie komplementować. Kiedyś witał mnie każdego dnia pocałunkiem w czoło i miłym słowem: „Ale jesteś piękna”, „Jestem szczęściarzem, że leżysz obok mnie”. Teraz zarzuca mi, że się czepiam, kiedy o to proszę — żali się Kinga.
Przyznaje, że nie ma tygodnia, aby nie wybuchła między nimi kłótnia. Oboje zaczynają tracić poczucie sensu bycia w związku. A przecież związali się z miłości…
Takie słowa nierzadko słyszą terapeuci w gabinetach. „No przecież my się kochamy, dlaczego ciągle się kłócimy, nie rozumiemy się jak kiedyś?”. Tymczasem pod jednym dachem mieszkają często dwie różne osoby, dwa różne światopoglądy, dwie inne życiowe postawy.
Wyjść naprzeciw partnerowi
Dlaczego w stanie zakochania tak wiele rzeczy w związku widzimy inaczej? — Zakochanie to cały neurobiologiczny układ zdarzeń, w który włączają się mechanizmy nagrody, motywacji, pobudzenia i tworzenia więzi. W fazie intensywnego zakochania nie musi być tak, że „nie widzimy” trudnych cech partnera. Możemy je dostrzegać, ale nadawać im mniejsze znaczenie, bo na pierwszy plan wysuwa się to, co atrakcyjne, ekscytujące i pozytywnie wzmacniające — tłumaczy Sylwia Leszczyńska, psychodietetyczka, założycielka Instytutu Sanvita, wykładowczyni Uniwersytet SWPS, autorka książek.
Podkreśla, że „motyle w brzuchu” mają biologiczne podstawy, ale nie są dowodem na to, że trafiliśmy na osobę idealnie dopasowaną. Możemy nawet dostrzegać trudniejsze cechy drugiej osoby, ale początkowo nadawać im mniejsze znaczenie, bo silniej wybrzmiewa to, co pozytywne i nagradzające.
Z kolei Klaudia Latosk zauważa, że partnerzy na początku mają tak silną potrzebę bycia w relacji, że nawet kiedy druga osoba dopytuje o coś, co nam średnio pasuje, to chcemy jej wyjść naprzeciw. — Np. partner marzy, aby mieć dzieci, a ja, mimo że na pewno nie chcę, odpowiadam, że przemyślę. Albo sprawa spędzania wakacji. Ktoś chce chodzić po górach, ja tego nie cierpię, ale się zgadzam. Czasem nie potrafimy wprost odmówić, obawiając się, że relacja się zakończy — mówi psychoterapeutka. Kiedy etap fascynacji i idealizacji mija, różnice nagle docierają i zdumiewają jedną lub obie strony.
O co najczęściej kłócą się kochające małżeństwa i partnerzy? — O podział obowiązków, szczególnie po narodzinach dziecka albo przy okazji jakiegoś trudu, jak opieka nad schorowanymi rodzicami. Wtedy wychodzą na jaw różnice, jak ta, że ktoś chce się wymigać, bo uważa, że zmienianie pieluch to obowiązki jednej strony. Niektórzy uciekają z życia prywatnego w zawodowe, o co też wybuchają kłótnie. O pieniądze, o wydatki, ale i o życie seksualne. Zazwyczaj w tym kontekście, że jest go po prostu za mało — przyznaje Klaudia Latosik.
Inne obszary nieporozumień to brak bliskości emocjonalnej, wsparcia, radości ze wzajemnych sukcesów. — Ale konflikty nie powodują, że związki się rozpadają, bo większość konfliktów pozostaje nierozwiązanych. Ważne jest to, co my z tymi konfliktami robimy, jak o nich rozmawiamy i jak czujemy się z różnicami. Czy akceptujemy, że bliska osoba jest inna, uznając, że nasze życie może stać się bogatsze, ciekawsze, czy uważamy to za zagrażające?
Kiedy miłość już nie wystarczy
— To wszystko przez menopauzę mojej żony — twierdzi Artur (50 l.). — Ona bardzo się zmieniła. Często narzeka, a kiedyś śmiała się z takich osób. Nie chce nawet wieczornych spacerów, a przecież całymi latami to był nasz rytuał. Przyszłość widzi w ciemnych barwach, a ja pokochałem w niej optymizm i radość życia. Teraz przestaje mi się chcieć z nią rozmawiać, jest często smutna. Od rana narzeka. Kiedy poprosiłem, aby poszła do terapeuty, bo sama miłość nam przestaje wystarczać, obraziła się i milczała przez cztery dni.
Sylwia Leszczyńska przytacza wiele badań, z których wynika, że u kobiet w średnim wieku pojawiają się takie symptomy, jak wyczerpanie fizyczne i psychiczne, drażliwość, uderzenia gorąca, problemy ze snem, wahania nastroju, szeroko rozumiane problemy seksualne. — Jeżeli przez wiele miesięcy kobieta źle śpi, budzi się z powodu nocnych potów, czuje się wyczerpana, łatwiej reaguje rozdrażnieniem albo zmienia się jej libido, trudno oczekiwać, że pozostanie to całkowicie neutralne dla relacji. Mniejsza estrogenizacja tkanek układu moczowo-płciowego może dodatkowo sprzyjać suchości czy bólowi podczas stosunku. Bliskość, która wcześniej była spontaniczna, może wymagać innych warunków — opowiada Leszczyńska.
I dodaje: — Jednocześnie nie postawiłabym znaku równości między menopauzą a pogorszeniem jakości związku. Zmiany hormonalne mogą wpływać na pożądanie, komfort współżycia, sen, nastrój czy poziom energii, a więc na obszary, które mają znaczenie także dla bliskości i codziennego funkcjonowania pary. Ale równie ważne są zdrowie fizyczne i psychiczne oraz to, co dzieje się między partnerami, o czym piszę w mojej książce „Dieta w menopauzie”. Wpisanych w naszą biologię zmian nie da się zatrzymać, ale możemy mieć wpływ na to, w jakiej kondycji przechodzimy przez ten etap.
W kontekście związków coraz częściej mówi się też o wyzwaniach podczas andropauzy. Ale andropauza, jak podkreśla Leszczyńska, nie jest biologicznym odpowiednikiem menopauzy. — Nie ma jednego momentu, w którym funkcja jąder się kończy. Stężenie testosteronu może stopniowo obniżać się z wiekiem. Najsilniej z niskim testosteronem wiążą się objawy seksualne: niższe pożądanie, dysfunkcje erekcji. Z kolei zmęczenie, spadek energii, obniżony nastrój, napięcie czy drażliwość są dużo mniej charakterystyczne. Podobny obraz mogą dawać przewlekły stres, niedobór snu, depresja, otyłość, choroby metaboliczne i przeciążenie codziennością. To szczególnie ważne w kontekście związku. Spadek libido czy problemy z erekcją mogą zostać przez partnerkę odebrane jako utrata zainteresowania, unikanie bliskości albo sygnał, że „coś między nami wygasło”. Tymczasem w części przypadków w tle są czynniki zdrowotne i metaboliczne, o czym piszę z kolei w książce „Dieta w andropauzie”. Chodzi o wykorzystanie tego, na co rzeczywiście mamy wpływ: sposobu żywienia, aktywności fizycznej, masy i składu ciała, jakości snu czy ograniczania przewlekłego stresu. A jeśli pojawiają się zmiany libido, funkcji seksualnych, nastroju, nie mówmy, że „to wiek”, lecz skonsultujmy się ze specjalistą.
Bo miłość karmi się dwiema „siłami”
Tak w przypadku menopauzy, jak i andropauzy biologia może wpłynąć na sen, energię, seksualność czy samopoczucie partnerów oraz małżonków. Ale nie podejmuje za nas decyzji, przekonuje Sylwia Leszczyńska, kogo kochamy i czy nadal chcemy z tą osobą dzielić życie. — Wyraźnie oddzieliłabym wpływ hormonów na samopoczucie od oceny własnego związku i podejmowania decyzji życiowych — dodaje.
Skoro w związku jest miłość, ten najważniejszy czynnik dla wielu z nas, pewnie w większości przypadków można zawalczyć. Jak to zrobić? — Warto zaktualizować mapę związku, czyli przyjrzeć się temu, jakie mamy obecnie marzenia, ale też lęki, obawy, trudy. Porozmawiać o tym, jak chcemy spędzić najbliższe pięć, dziesięć lat. W terapii par zmierzamy do uznania tego, że druga osoba może mieć inną perspektywę, inaczej postrzegać świat. Świetnie byłoby to zaakceptować — podpowiada Klaudia Latosik.
Powołuje się na wybitną psychoterapeutką Esther Perel, według której pożądanie karmi się dwiema „siłami”. Z jednej strony stabilność i bezpieczeństwo, a z drugiej pewna tajemnica, odrębność. Jeśli uda się to pogodzić, partnerzy są dla siebie wciąż ważni i pociągający.