Wybrańcy narodu, 560 osób w Sejmie i Senacie, nie mają co do nas złudzeń. Kompletnie w nas nie wierzą i, co najgorsze, mają rację.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Lekko się już zaniepokoiłem, długie tygodnie mijały od czasu, gdy Rafał Trzaskowski niczego nie przegrał. Nic nie poradzę, prezydent Warszawy już zawsze z jednym będzie mi się kojarzył. Awantura wokół zakazu sprzedaży alkoholu nocą w ogóle mnie nie zaskoczyła, była kolejną na liście klęsk, nie największą nawet w tym roku. Nie zwycięstw po tym zawodniku się spodziewam, tylko spektakularnych porażek.
Kiedy lokalna sprawa, która przeszła w ogólnokrajową awanturę, robiła już drugie kółko, Trzaskowski przeszedł partyjną ścieżkę zdrowia, zakaz został jednak ostatecznie uchwalony, przyszła kolejna wieść, której nijak zwycięstwem nazwać się nie da. Trzaskowski ogłosił bowiem, że za 200 mln zł wybuduje halę sportową, czyli „warszawski dom siatkówki i koszykówki na europejskim poziomie”.
Nie wchodźmy w historię budowy hali sportowej w Warszawie, nie to jest tutaj najważniejsze. Kluczowe jest to, że decyzja prezydenta nie została przyjęta z powszechnym zadowoleniem.
Są tacy, którzy uważają, że nowa hala sportowa nie jest Warszawie potrzebna. Są tacy, którzy uważają, że budowa hali niewiele większej niż Torwar nie ma sensu. Są też tacy, którym nie podoba się miejsce, w którym hala zostanie wzniesiona. No i są też, rzecz jasna, tacy, którym wszystko się w pomyśle Trzaskowskiego podoba.
Gdy czytałem kolejne głosy, uświadomiłem sobie, że akurat tę sprawę można było rozwiązać inaczej. Mamy przecież instytucję referendum lokalnego, ustawa regulująca to narzędzie została nawet niedawno znowelizowana. Sama hala to może za mało, 200 mln zł to tylko 0,76 proc. budżetu miasta na ten rok, ale przecież spraw, o które można zapytać mieszkańców i mieszkanki, jest więcej. Z tą nieszczęsną prohibicją włącznie.
Rzecz w tym, że referenda lokalne istnieją w Polsce tylko teoretycznie. Owszem, odbywają się — w poprzedniej kadencji (2018-2024) przeprowadzonych zostało 76 głosowań dotyczących odwołania wójta/burmistrza/prezydenta. Eksperci szacują (dokładnych danych nie ma), że tzw. referendów tematycznych było mniej więcej połowę mniej. W całym kraju, po dekadzie, w której samorządy często bez sensu wyrzucały miliony złotych w błoto. Pomyślcie, ile niepotrzebnych stadionów mogłoby nie zostać wybudowanych, gdyby instytucja referendum działała prawidłowo. A gdyby tak zapytać wrocławianki i wrocławian, czy naprawdę chcą, by miasto wywalało na piłkarski Śląsk Wrocław (aktualnie drugi poziom rozgrywkowy) 19 mln zł rocznie? I nie chodzi tylko o to, by zatrzymywać bzdurne pomysły, tym narzędziem można zrobić dużo dobrego. I to bez oglądania się na Tusków, Kaczyńskich, Nawrockich.
W kwietniu 2023 r. Bielsko-Biała odpowiadała, czy chce budowy spalarni odpadów, dofinansowania przez miasto zabiegów in vitro oraz ograniczenia ruchu aut w ścisłym centrum. Koszt bielskiego głosowania? 478 tys. zł. Jak na skalę budżetu miasta chwalącego się przychodami przekraczającymi 1,6 mld zł — to naprawdę niewiele.
To nie jest jednak opowieść o złych zarządcach, którzy boją się konfrontować swoje decyzje z elektoratem. To opowieść o społecznej apatii i słabości społeczeństwa obywatelskiego. Na poziomie gminy/powiatu do przeprowadzenia referendum tematycznego wystarczy wniosek 10 proc. uprawnionych. Żeby było ważne, trzeba osiągnąć 30 proc. frekwencji (przy odwoławczych — 60 proc.).
Problemem jest to, że sprawy lokalne, choć bezpośrednio dotyczą naszej codzienności, nie gromadzą ludzi przy urnach. Widać to nawet przy wyborach samorządowych, które mają mniejszą frekwencję od parlamentarnych i prezydenckich.
Ze wspomnianych wyżej 76 referendów odwoławczych tylko 15 było skutecznych. Głosowanie w Bielsku było nieważne, bo głosować poszło 28,4 proc. uprawnionych. Sytuacja jest tak zła, że parlament poprzedniej kadencji pracował nad nowelizacją ustawy, która obniżała progi. Do zgłoszenia wniosku o referendum miało wystarczyć poparcie 5 proc. uprawnionych, do ważności referendum tematycznego — 15-procentowa frekwencja. Rozwiązanie przepadło w Senacie, ale cała ta sytuacja pokazuje coś bardzo ważnego. Wchodząca wkrótce w wiek średni III RP nie wychowała i nie wychowuje obywateli, nawet ustawodawca nie ma co do tego złudzeń. I to jest dopiero gigantyczna porażka. Większa od wszystkich, jakie jest w stanie ponieść Rafał Trzaskowski.
