Tragedia Heweliusza jest kwintesencją lat 90. „Zarówno to, jak do niej doszło, jak i co się stało potem”

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”

Nie mam sentymentu do lat 90. Owszem, pamiętam gole Marka Citki, które strzelał dla Widzewa Łódź i reprezentacji, pierwszy smak masła orzechowego, które się pojawiło w sklepach, pirackie kasety, które dały wreszcie dostęp do światowej klasyki… Ale pamiętam też pensję nauczycielską mojej mamy, nienadążającą za inflacją w sposób dramatyczny. Pamiętam kolejne zakłady w moim mieście, które padały, i kolegów, którzy opowiadali o rodzicach tracących pracę…

Pamiętam wszechobecną korupcję, wręczanie kawy, bombonierek, kopert. I że niektórym odbijało. Umiejętność odnalezienia się w raczkującym kapitalizmie dawała ludziom prawo do fatalnego traktowania innych. Znam historię młodego handlowca, który poszedł do swojej pierwszej pracy. Po pół roku właściciel, mimo że jeździł dobrym autem, przestał mu płacić pensję, obiecując, że już zaraz, tylko coś… Po kolejnym pół roku okazało się, że nie będzie żadnej pensji, choć auto szefa było jeszcze nowsze. Wpłatę za rok pracy dostał w metalowych kanistrach, którymi firma handlowała. Mógł sobie je sprzedać, żeby mieć czym nakarmić dzieci. Pracodawca był bezkarny, pracownik — bezradny. Niepłacenie za pracę było wtedy jeżeli nie normą, to praktyką częstą.

Amatorszczyzna na Heweliuszu

Tragedia Heweliusza jest kwintesencją lat 90., zarówno to, jak do niej doszło, jak i co się stało potem: pływanie uszkodzonym statkiem, bo armatora nie było stać na remont, dramatycznie spóźniona reakcja polskiego ratownictwa, brak dla pasażerów kombinezonów termicznych, które uchroniłyby ich przed wyziębieniem w lodowatej wodzie… Rodziny ofiar zostały zostawione same sobie: bez wsparcia psychologicznego, bez rzetelnych informacji, bez odszkodowań za śmierć bliskich, bez odpowiedzi, dlaczego doszło do tragedii.

Zawiodły jednak nie tylko procedury. Grzegorz Sudwoj, jeden z dziewięciu ocalałych, opowiada w „Newsweeku”, że w niemieckim szpitalu odwiedził go konsul z ambasady. I zażądał zdjęcia, żeby wystawić mu nowe dokumenty. Jaki trzeba mieć brak wyobraźni, żeby od marynarza, który ledwo uszedł z życiem, trafił do szpitala w stanie głębokiej hipotermii, oczekiwać takich formalności? Przedstawiciel firmy, w której pracował, kiedy się do niej zgłosił po powrocie do Polski, zażądał zwrotu ubrań roboczych, które marynarz pobrał w ostatni rejs promem. Zapraszam do lektury wydania specjalnego „Heweliusz. Tajemnice katastrofy”, to ponad 100 stron opowieści o ocalałych, rodzinach ofiar i innych morskich katastrofach.